BOPZ (Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen)

Algemeen
De Wet Bijzondere Opnemingen in Psychiatrische Ziekenhuizen (Wet BOPZ) regelt de opnameprocedure en de rechtspositie van mensen die onvrijwillig in een psychiatrische instelling worden opgenomen. In de wet is ook een klachtprocedure opgenomen. De wet geldt niet voor mensen die zich vrijwillig laten opnemen.

Een belangrijk uitgangspunt bij gedwongen opname is 'het afwenden van gevaar' voor de personen zelf, anderen of hun omgeving.

Volledige wettekst
U kunt hier de volledige wettekst lezen.

Doelgroep
De wet is bedoeld voor mensen met een psychiatrische aandoening, met een verstandelijke beperking of voor ouderen die bijvoorbeeld dementeren (psychogeriatrische patiënten).

Instellingen
De Wet BOPZ geldt alleen voor instellingen die daarvoor aangewezen (BOPZ-aanmerking) zijn:

• algemene psychiatrische ziekenhuizen;
• psychiatrische afdelingen van academische ziekenhuizen (PAAZ);
• verslavingsklinieken;
• klinieken voor forensische psychiatrie;
• psychogeriatrische verpleeghuizen;
• (gesloten) afdelingen van een verzorgingshuis;
• inrichtingen voor meervoudig gehandicapten.

Wanneer kan iemand gedwongen opgenomen worden
In het volgende geval kan het noodzakelijk zijn om iemand gedwongen op te nemen of te laten verblijven in aangewezen instellingen:

• iemand is een gevaar voor zichzelf, anderen of de omgeving;
• iemand lijdt aan een geestesstoornis (beoordeling door een deskundig arts of psychiater);
• iemand kan zich buiten een instelling niet meer kan handhaven of veroorzaakt gevaar (dat alleen voorkomen kan worden door een opname of verblijf).

Situaties bij gedwongen opname

• de cliënt stemt niet in met opname, maar verzet zich ook niet; 
• de cliënt stemt niet in met opname en verzet zich hiertegen.

Voor elke situatie is een procedure binnen de Wet BOPZ.

Procedures binnen de Wet BOPZ

Artikel 60 BOPZ toets 
Mensen die niet instemmen met opname maar zich daar ook niet tegen verzetten, kunnen worden opgenomen wanneer een onafhankelijke commissie dit nodig acht. Deze procedure is opgenomen in artikel 60 van de Wet BOPZ. Voor deze manier van opnemen is geen machtiging vereist. Deze procedure geldt alleen voor mensen met een verstandelijke handicap of psychogeriatrische aandoening.

Rechterlijke machtiging
In principe kan een cliënt die niet instemt met opname en zich hiertegen verzet, niet worden opgenomen in een instelling. Toch kan volgens een familielid, de huisarts of de psychiater opname noodzakelijk zijn. Opname is dan mogelijk via een rechterlijke machtiging die wordt aangevraagd bij de rechter.

Er zijn verschillende vormen van rechterlijke machtigingen:

• voorlopige machtiging (maximaal 6 maanden);
• machtiging tot voortgezet verblijf (maximaal 1 jaar, verlenging is mogelijk)
• machtiging op eigen verzoek: dit is een machtiging voor iemand die zich wel wil laten opnemen in een instelling, maar zelf vermoedt dat hij of zij daar later op terug wil komen (bijvoorbeeld bij verslaving);
• voorwaardelijke machtiging: dit is een preventie maatregel, waarbij een cliënt niet wordt opgenomen zolang deze zich aan voorwaarden houdt;

Inbewaringstelling (IBS)
Bij acuut gevaar voor gezondheid of veiligheid van een cliënt of zijn omgeving kan bij de burgemeester een inbewaringstelling worden aangevraagd. Een inbewaringstelling is een tijdelijke maatregel.

Om een inbewaringstelling te kunnen voortzetten moet een rechter beslissen tot voortgezette inbewaringstelling. Ook dit is weer een tijdelijke maatregel.

Zelfbinding
Iemand kan tegen zijn wil worden opgenomen als hij eerder heeft verklaard dat hij bereid is om te worden opgenomen als dat nodig is. Dit heet zelfbinding. Is opname nodig, en wil deze persoon dan toch niet worden opgenomen, dan kan opname worden afgedwongen via een zelfbindingsmachtiging, afgegeven door een rechtbank. Zelfbinding is alleen mogelijk bij opname in een psychiatrisch ziekenhuis.

Meer informatie over de Wet BOPZ

U kunt meer informatie over de Wet BOPZ vinden op de websites van het ministerie van VWS (dossier Wet BOPZ) en van Postbus 51. U kunt ook de folder “over de Wet BOPZ " van het ministerie van VWS downloaden.
Voor meer informatie kunt u ook terecht op de website van de Stichting PVP (Patiëntenvertrouwenspersonen). Deze stichting heeft zes brochures uitgegeven over de rechten in de psychiatrie.

Wet Verplichte Geestelijke Gezondheidszorg
Er komt een nieuwe wettelijke regeling met zorg op maat voor mensen die door een psychische stoornis zichzelf of anderen ernstige schade dreigen toe te brengen. Dit Wetsvoorstel verplichte geestelijke gezondheidszorg zal de huidige BOPZ (Wet Bijzondere Opnemingen Psychiatrische Ziekenhuizen) gaan vervangen.
De beoogde inwerkingtredingsdatum is 1 januari 2011. Meer informatie en het wetsvoorstel vindt u op de website van het Ministerie van Justitie.